Trong năm, dòng họ có nhiều ngày giỗ, nhưng giỗ Tổ – ngày kỵ của vị thuỷ tổ hoặc vị tổ khai chi – luôn là ngày trọng nhất. Đây là dịp duy nhất trong năm mà con cháu từ mọi chi, mọi phương trở về tụ hội tại một nơi.
Ý nghĩa của ngày giỗ Tổ
Giỗ Tổ trước hết là nghi lễ tưởng nhớ. Nhưng ở tầng sâu hơn, đó là dịp để dòng họ tự nhìn lại mình: một năm qua có bao nhiêu cháu mới chào đời, bao nhiêu cháu đỗ đạt, gia đình nào đang gặp khó khăn cần họ hàng chung tay. Nhiều dòng họ chọn đúng ngày này để công bố báo cáo quỹ họ, trao thưởng khuyến học và bàn việc chung cho năm tới.
Chuẩn bị trước ngày lễ
- Thông báo sớm. Nên báo trước ít nhất một tháng qua nhóm liên lạc của họ để con cháu ở xa thu xếp công việc.
- Phân công cụ thể. Ban tế lễ, ban hậu cần, ban đón tiếp, ban tài chính – mỗi ban có một người chịu trách nhiệm chính.
- Dọn dẹp từ đường và khu mộ tổ. Thường tiến hành trước lễ vài ngày, có sự tham gia của con cháu trong làng.
- Soạn văn tế. Bài văn tế nên được rà lại hằng năm để cập nhật những sự kiện mới của dòng họ.
Trình tự buổi lễ
Tuy mỗi vùng mỗi khác, nhưng phần lớn các dòng họ tiến hành theo trình tự: khai lễ và niệm hương → đọc văn tế → các chi lần lượt dâng hương theo thứ tự trên dưới → báo cáo việc họ trong năm → trao thưởng khuyến học → thụ lộc và hàn huyên.
Phần cuối cùng – bữa cơm chung và những câu chuyện quanh mâm – thường là phần được mong đợi nhất, nhất là với người trẻ. Đây là lúc các cụ kể chuyện xưa, và cũng là lúc nhiều chi tiết quý cho gia phả được phát hiện.
Một vài lưu ý để buổi lễ chu toàn
Nên bố trí người ghi hình và chụp ảnh, sau đó lưu vào kho tư liệu chung của họ – vài chục năm nữa, những tấm ảnh này chính là tư liệu lịch sử. Nên có sổ ghi danh người về dự, vừa để tiện liên lạc, vừa giúp cập nhật gia phả. Và quan trọng nhất: giữ không khí ấm áp, tránh biến ngày lễ thành dịp phô trương hay so đo giữa các chi.