Với người Việt, phần mộ tổ tiên có ý nghĩa thiêng liêng không kém gì từ đường. Trên thực tế, khu mộ tổ chính là một phần của gia phả được ghi bằng đá – nhiều thông tin đã mất trong sách vở vẫn còn nguyên trên bia mộ.
Ghi chép khu mộ tổ
Trước khi tính đến việc tu sửa hay quy tập, việc cần làm đầu tiên là ghi chép hiện trạng thật kỹ:
- Vẽ sơ đồ khu mộ, đánh số từng ngôi, ghi rõ vị trí tương đối.
- Chụp ảnh từng ngôi mộ và chụp cận cảnh bia, đủ rõ để đọc được chữ.
- Chép lại toàn văn bia, kể cả những chữ đã mờ, có ghi chú phần không đọc được.
- Ghi lại toạ độ vị trí để tra cứu về sau.
Việc này nên làm trước mọi thay đổi, vì một khi đã di dời hay xây mới, hiện trạng cũ không thể phục hồi.
Quy tập mộ về một khu
Nhiều dòng họ chọn cách quy tập phần mộ các đời về một khu chung để tiện chăm sóc và hương khói. Đây là việc lớn, nên lưu ý:
Đồng thuận trước, thi công sau. Mọi chi phải được thông báo và có ý kiến. Việc di dời phần mộ mà một chi chưa đồng ý là nguyên nhân của không ít mâu thuẫn kéo dài.
Thủ tục pháp lý về đất đai. Khu mộ chung nên có giấy tờ rõ ràng, đứng tên đại diện dòng họ theo đúng quy định, tránh để tranh chấp cho đời sau.
Thiết kế tính đường dài. Nên dự trù không gian cho các đời tiếp theo, bố trí lối đi, cây xanh, nơi đặt bia tổng ghi danh các đời.
Chăm sóc thường xuyên
Ngoài dịp Thanh minh và trước ngày giỗ Tổ, nên phân công các chi luân phiên trông nom trong năm. Một số dòng họ trích quỹ họ để thuê người chăm sóc định kỳ – cách này phù hợp khi phần lớn con cháu đã đi làm ăn xa.
Kết nối mộ chí với gia phả
Điều nhiều dòng họ bỏ sót: sau khi ghi chép khu mộ, hãy đưa dữ liệu ấy trở lại cuốn gia phả. Mỗi người trong phả nên có trường thông tin về nơi an táng, kèm số hiệu mộ trên sơ đồ và ảnh bia. Khi hai nguồn tư liệu này được nối với nhau, con cháu đời sau chỉ cần mở phả là biết cụ tổ đời thứ mấy đang yên nghỉ ở đâu.