Xưng hô đúng là biểu hiện đầu tiên và dễ thấy nhất của gia phong. Nhưng với người trẻ lớn lên ở thành phố, ít về quê, đây lại là chuyện khó.
Nguyên tắc gốc: gọi theo vai, không theo tuổi
Đây là điểm khiến nhiều người nhầm. Trong dòng họ, thứ bậc tính theo đời chứ không theo tuổi. Một người sáu mươi tuổi vẫn có thể phải gọi một người ba mươi tuổi bằng chú, nếu người kia thuộc đời trên.
Bảng tra bên nội
- Cha của ông nội — cụ (hoặc cố).
- Anh của ông nội — ông bác. Em trai của ông nội — ông chú.
- Anh của cha — bác. Em trai của cha — chú. Chị/em gái của cha — cô.
- Vợ của bác — bác gái. Vợ của chú — thím. Chồng của cô — chú (một số vùng gọi dượng).
- Con của bác — anh/chị, dù ít tuổi hơn mình. Con của chú, của cô — em, dù nhiều tuổi hơn.
Bảng tra bên ngoại
- Cha mẹ của mẹ — ông ngoại, bà ngoại.
- Anh/em trai của mẹ — cậu. Vợ của cậu — mợ.
- Chị/em gái của mẹ — dì. Chồng của dì — dượng.
Mẹo cho người mới
Khi chưa chắc, cách an toàn nhất là hỏi trước một người trong chi mình: “Cụ này con phải gọi bằng gì ạ?”. Hỏi trước bao giờ cũng hơn gọi sai. Ngoài ra, nếu dòng họ đã số hoá gia phả, chỉ cần tra tên là biết ngay người đó thuộc đời thứ mấy — từ đó suy ra cách gọi.