Gia phong là nếp sống riêng của một gia đình, một dòng họ — cách ăn ở, cách đối đãi, cách phản ứng trước cái đúng cái sai. Nó khác với gia quy ở chỗ: gia quy là điều được viết ra, còn gia phong là điều được sống ra.
Gia phong biểu hiện ở đâu
- Trong lời ăn tiếng nói. Trẻ biết chào hỏi, biết xưng hô đúng vai vế, biết thưa gửi.
- Trong bữa cơm. Chờ người lớn, mời trước khi ăn, không bỏ mứa.
- Trong việc hiếu hỷ. Nhà có việc thì có mặt, không đợi ai nhắc.
- Trong cách xử sự khi sai. Biết nhận, biết sửa, và người lớn cũng vậy.
Vì sao phải bắt đầu từ nhỏ
Những điều trên không thể dạy bằng cách giảng giải cho một người đã trưởng thành. Chúng hình thành trong những năm đầu đời, qua việc quan sát và bắt chước. Một đứa trẻ lớn lên trong nhà mà người lớn chào hỏi nhau tử tế sẽ tự biết chào hỏi; ngược lại, có nhắc bao nhiêu cũng khó.
Vai trò của dòng họ
Gia đình nhỏ dạy nếp, nhưng dòng họ là nơi nếp ấy được kiểm chứng. Trong các dịp giỗ chạp, họp họ, đứa trẻ lần đầu bước vào một không gian có tôn ti trên dưới rõ ràng, phải chào cả chục người theo đúng vai. Đó là bài học thực tế mà không sách vở nào thay được.
Vì vậy, đưa con cháu về những dịp chung của dòng họ không chỉ là chuyện lễ nghi. Đó là cách dạy gia phong một cách tự nhiên nhất.