Trong xã hội cũ, trưởng tộc — thường là con trưởng của chi trưởng — nắm gần như toàn quyền: giữ gia phả, quản ruộng hương hoả, chủ trì tế lễ, phân xử việc trong họ.
Điều đã thay đổi
Ngày nay, việc quản lý tài chính đã chuyển sang ban chuyên trách và được công khai; việc phân xử mâu thuẫn thuộc phạm vi pháp luật; con cháu sống phân tán nên trưởng tộc không thể nắm hết mọi việc. Nhiều dòng họ vì thế đã tách bạch: trưởng tộc lo phần lễ, hội đồng gia tộc lo phần việc.
Điều không thay đổi
- Chủ trì tế tự. Trong ngày giỗ Tổ, vị trí của trưởng tộc trước ban thờ là điều không ai thay thế.
- Giữ tư liệu gốc. Gia phả gốc, sắc phong, kỷ vật của dòng họ theo lệ vẫn do trưởng tộc trông giữ.
- Là điểm quy chiếu. Khi trong họ có việc chưa ngã ngũ, tiếng nói của trưởng tộc vẫn có sức nặng riêng.
- Giữ hoà khí. Đây là vai trò khó nhất và cũng quan trọng nhất.
Khi trưởng tộc còn nhỏ tuổi hoặc ở xa
Đây là tình huống rất phổ biến. Cách xử lý được nhiều dòng họ áp dụng: giữ nguyên danh vị trưởng tộc theo trưởng thứ, đồng thời cử một người cao tuổi trong họ làm trưởng ban tế tự thay mặt điều hành phần lễ. Cách này vừa giữ được lệ, vừa bảo đảm việc họ không bị đình trệ.