Trong nếp Việt, cưới hỏi chưa bao giờ chỉ là chuyện của hai người. Sự tham gia của họ hàng hai bên vừa là nghi lễ, vừa là cách công nhận mối quan hệ mới giữa hai dòng họ.
Vai trò của dòng họ trong các nghi lễ
- Lễ dạm ngõ. Đại diện họ nhà trai sang thưa chuyện; thường có bác trưởng hoặc người cao tuổi trong họ đi cùng.
- Lễ ăn hỏi. Đoàn nhà trai gồm cả người trong họ; nhà gái cũng có đại diện họ tiếp đón.
- Lễ cưới. Có phần trình diện tổ tiên tại từ đường hoặc trước bàn thờ gia tiên — đây là phần mang ý nghĩa quan trọng nhất về mặt dòng họ.
- Lễ lại mặt. Đôi vợ chồng mới về nhà gái, khép lại chuỗi nghi lễ.
Một việc dòng họ nên làm mà ít nơi làm
Sau đám cưới, nên cập nhật ngay vào gia phả: tên con dâu hoặc con rể, quê quán, thuộc dòng họ nào, ngày kết hôn. Thông tin này rất dễ thu thập ngay lúc đó và rất khó tìm lại sau vài chục năm.
Với các dòng họ đã số hoá gia phả, việc này chỉ mất vài phút nhưng giúp phần ngoại phả — quan hệ thông gia giữa các dòng họ — được ghi chép đầy đủ. Đây cũng chính là nguồn tư liệu quý khi cần tra cứu chéo giữa các dòng họ trong cùng một vùng.
Về việc xem xét quan hệ họ hàng
Ở những vùng mà nhiều dòng họ cùng sinh sống lâu đời, việc tra lại gia phả trước khi tính chuyện cưới hỏi là điều nên làm — không phải vì kiêng kỵ, mà vì các chi đã xa nhau nhiều đời vẫn có thể cùng một gốc. Đây là một trong những công dụng thực tế nhất của cuốn gia phả.